Sıcaklık

Bir cismin üzerine aldığı ısının değerini belirten özelliktir. Bir cisim üzerine ısı alırsa sıcaklığı yükselir, ısı verirse sıcaklığı azalır.

Sıcaklık, daha çok hava için kullanılır. Güneş ışınlarının durumuna göre taşıdıkları ısı miktarı değiştiği için havanın sıcaklığı da değişir. Bir cismin, ya da hava/nın sıcaklığını Ölçmek için «ısıölçer (termometre)» kullanılır. Sıcaklık bir nevi ısı yoğunluğudur. Günlük konuşmalarda sıcaklık yerine ısı kelimesi yanlışlıkla kullanılmaktadır.

Tariften de anlaşılacağı üzere sıcaklıkla ısı tamamen farklı terimlerdir. Bir kibrit alevinin sıcaklığı 300°C’dir, bir avuç içini dahi ısıtamaz; Ancak bir kalorifer radyatörünün dış sıcaklığı 50-60°C’dir. Fakat büyük bir odayı rahatça ısıtır. Duyu organlarıyla sıcaklık hakkında fikir sahibi olunabilir. Bir cismin çok soğuk, sıcak veya ılık olduğu parmağı dokundurmakla anlaşılabilir. Dolayısıyla sıcaklık tahmin edilebilir. Isı alan cismin sıcaklığı artar, ısı kaybeden cismin sıcaklığı ise düşer. Sıcaklık ölçen aletlere termometre denir.

Termometre haznesinde bulunan sıvı (cıva veya alkol) sıcaklık artınca genleşir. Mevcut termometre çeşitlerinin hemen hepsinde suyun donma noktası ile kaynama noktası esas alınarak derecelendirme yapılmıştır. Termodinamik sıcaklık birimi derecedir (°). 1°= Tü/273 ifadesinde Tü; buz, su ve buhar olmak üzere üç fazdan meydana gelen sistemin denge sıcaklığıdır. 273 ise, en düşük mutlak sıcaklık, kelvin derecesi (°K) olup, öyle seçilmiştir ki, suyun kaynama noktasıyla donma noktası arasındaki sıcaklık farkı, 100°K’dir.

Reomür derecesinde (°R) ise donma noktası ile kaynama noktası arasındaki sıcaklık farkı 80 °R’dir. Günümüzde kullanılan sıcaklık birimi santigrad derece (°C) ve ölçme aleti olarak da civalı, ispirtolu termometre veya yaylı, ibreli pirometreler kullanılır. Belirli sabit noktalara ve ölçme metodlarına göre milletlerarası pratik sıcaklık ölçeği standarttır. Genel olarak 0°C ve altı, soğuk kabul edilir.

Sıcaklık artışına ısıtma, sıcaklığın düşürülmesine soğutma denir. Normal insan vücudu sıcaklığı 37°C’dir. Bir sistemle çevresi arasında bir sıcaklık farkı mevcutsa, o zaman sistemle çevresi arasında ısı alışverişi vardır. Eğer sistemle çevresi eşit sıcaklıkta iseler o zaman bir sıcaklık farkı mevcut olmadığından ısı alışverişi yoktur. Milletlerarası standartlarda Fahrenhayt (°F) sıcaklık derecesi de kullanılmaktadır.

Sıcaklığın özellikleri

• Sıcaklıklar ölçülebilir büyüklüklerdir. 
• Sıcaklık enerji enerji değildir. 
• Sıcaklığın birimi Derecedir. 
• Sıcaklık madde miktarona bağlı değildir.  
• Noktasal bir özelliktir. 
• Enerjinin mikroskobik düzeydeki statik halidir. 
• Bir maddenin ortalama hıza sahip herhangi bir molekülünün kinetik enerjisiyle doğru orantılı olan büyüklüğüne denir. 
• Sıcaklık doğrudan ölçülebilir. Ölçümünde termometre denilen cihaz kullanılabilir. 
• Bir cismin etrafına kendiliğinden enerji verme eğiliminin bir ölçüsüdür. Enerji veren madde daha yüksek sıcaklıktadır. 
• Termik denge halinde bulunmayan sistemle çevresini termik denge haline getirmeye zorlayan potansiyeldir. Termik denge sağlandıktan sonra bu potansiyel kalkmakta sistemde çevresiyle aynı değeri almaktadır.
• Duyularla algılanmakta ve genellikle sıcak veya soğuk terimleri ile ifade edilmektedir. Teknik olarak bu değerlendirme doğru değildir. İki cisim birbirisine temas ettirildiğinde sıcak olan soğumakta soğuk olan ısınmakta ve belirli bir süre temas halinde kaldıklarında her ikisi de aynı sıcaklığa gelmektedir. Buradan yola çıkarak sıcaklık bir maddenin ısıl durumunu belirten ve ısı geçişine neden olan etken olarak tanımlanabilir.

Sıcaklığın ölçülmesi

Sıcaklık ölçmek için kullanılan araçlara termometre denir. Maddelerin boyutlarında meydana gelen değişim, sıcaklıktaki değişim olarak kabul edilebilir. Termometreler bu esasa göre düzenlenmişlerdir. Termometrelerde 76 cm-Hg basıncında sabit iki sıcaklık değeri seçilir. Birisi suyun donma sıcaklığı diğeri ise suyun kaynama sıcaklığıdır. Sıcaklık T ile sembolize edilir. Celcius (Santigrad 0C) termometrelerinde, suyun donma sıcaklığı 0 0C, kaynama sıcaklığı 100 0C alınarak, 100 eşit bölme yapılmıştır.

Sıcaklık değişimi

Elimizle bir maddeye dokunduğumuzda sıcaklık hissediyorsak madde elimize ısı veriyordur. Dokunduğumuzda soğukluk hissediyorsak elimiz maddeye ısı veriyordur. Buna göre, sıcaklıkları farklı olan iki madde karıştırıldığında ya da birbirine değecek şekilde yan yana konulduğunda aralarında ısı alış verişi olur. Sıcak olan madde ısı verip sıcaklığı azalırken, sıcaklığı düşük olan madde ısı alarak sıcaklığı artar ve sonuçta ısıl denge sağlanır. Isı akışı her zaman sıcak maddelerden soğuk maddelere doğru olur. Sıcaklıkları eşit olan maddelerde ısı alış verişi olmaz.

Termodinamiğin sıfırıncı yasası

İki cisim üçüncü bir cisimle sıcaklıkça eşdeğerde ise, bu iki cisim birbiriyle de sıcaklıkça eşdeğerdedir. Sıfırıncı Yasada söz konusu edilen cisimlerden herhangi biri kalibre edilerek bir sıcaklık ölçü aleti olarak düzenlenebilir. Sıcaklık ölçü aletlerine termometre denilmektedir. Yaygın olarak kullanılan sıcaklık göstergeleri celsius (°C), [daha önceleri centigrade olarak kullanılan bu ölçek, 1948 yılından itibaren celsius olarak anılmaya başlamıştır] bölüntülü termometrelerdir. Şekil 1'de görüldüğü gibi, celsius skalasında buz saf suyun erime sıcaklığı sıfır (0°C), kaynama sıcaklığı ise yüz (100°C) kabul edilmiştir.

İngiliz milletler topluluğu ve Amerika Birleşik Devletleri gibi bazı ülkelerde kullanılmakta olan fahrenheit (°F) termometre ölçeğinde ise, saf suyun buz ve kaynama noktalarına sırasıyla 32°F ve 212°F değerleri verilmiştir. Maddelerin fiziksel özellikleri sıcaklıkla değiştiğinden (örneğin, ısınan Madde genleşir, ısınan tel uzar, ısınan iletkenin direnci değişir, ısınan metal renk değiştirir), tekrarlanabilir ve doğru ölçülebilmesi koşuluyla, bu özelliklerden yararlanılarak termometreler yapılabilir.

Mutlak sıcaklık

Celsius skalasında buzun erime sıcaklığı sıfır kabul edilmiştir. Ancak, bu değerin çok altında da sıcaklıklar bulunmaktadır. Daha düşük sıcaklığın mümkün olmadığı en düşük sıcaklık derecesi -273,15°C ‘dir ve bu sıcaklığa, "mutlak sıfır sıcaklık derecesi"denmektedir. Kelvin skalası işte bu en düşük sıcaklık derecesini başlangıç olarak kullanmaktadır. Kelvin (K, ' ° ' sembolü kullanılmaz), mutlak sıcaklık denilen termodinamik sıcaklığın birimidir. Kelvin skalasındaki sıcaklık birim aralıkları, celsius skalasındakinin aynıdır (1 K = 1 °C). Ancak, sıcaklık göstergelerinin başlangıçları farklıdır. Kelvin ölçeğinin sıfır başlangıç noktası, celsius ölçeğinin - 273,15 °C değerine rastlamaktadır.

Buna göre; kelvin olarak sıcaklık = celsius olarak sıcaklık + 273 [T (K) = t°C + 273,15] Sıcaklık, bir cismin sıcaklığının ya da soğukluğunun bir ölçüsüdür. Bir sistemin ortalama moleküler kinetik enerjisinin bir ölçüsüdür. Gazlar için kinetik enerji, mutlak sıcaklık dereceleriyle orantılıdır. Duyularla algılanmakta ve genellikle sıcak veya soğuk terimleri ile ifade edilmektedir. Teknik olarak bu değerlendirme doğru değildir. İki cisim birbirisine temas ettirildiğinde sıcak olan soğumakta soğuk olan ısınmakta ve belirli bir süre temas halinde kaldıklarında her ikisi de aynı sıcaklığa gelmektedir.

Buradan yola çıkarak sıcaklık bir maddenin ısıl durumunu belirten ve ısı geçişine neden olan etken olarak tanımlanabilir.Termik denge halinde bulunmayan sistemle çevresini termik denge haline getirmeye zorlayan potansiyeldir. Termik denge sağlandıktan sonra bu potansiyel kalkmakta sistemde çevresiyle aynı değeri almaktadır.Noktasal bir özelliktir.Enerjinin mikroskobik düzeydeki statik halidir.Bir maddenin ortalama hıza sahip herhangi bir molekülünün kinetik enerjisiyle doğru orantılı olan büyüklüğüne denir.Sıcaklık doğrudan ölçülebilir. Ölçümünde termometre denilen cihaz kullanılabilir.Bir cismin etrafına kendiliğinden enerji verme eğiliminin bir ölçüsüdür. Enerji veren madde daha yüksek sıcaklıktadır.

Sözlükte "sıcaklık" ne demek?

1. Sıcak olan şeyin durumu, etkisi ya da sıcak olan şeyin niteliği, hararet; hamamlarda yıkanılan sıcak yer.
2. Bir araçla ya da aygıtla ölçülebilen ısı derecesi, suhunet; sevgi, içtenlik ve sevimlilik.
3. Isı.

Cümle içinde kullanımı

Havanın sıcaklığı.

Sıcaklık kelimesinin ingilizcesi

n. heat, warmth, temperature, fervor, fervour [Brit.]
pref. pyro

Son eklenenler

say